David Hume

Opis charakteru sir Roberta Walpole’a

Robert Walpole (1676–1745), brytyjski polityk z obozu Wigów, w latach 1721
–1742 skupił w swoich rękach praktycznie całość władzy wykonawczej w Wielkiej Brytanii, stąd powszechnie – choć błędnie – uważany jest za pierwszego premiera tego państwa. Jego rządy charakteryzowało unikanie wojen i usprawnienie administracji, jak również wzrost poziomu życia przynajmniej części Brytyjczyków. Był jednak Walpole również politykiem kontrowersyjnym, co wzmiankują słowa Hume’a, iż za rządów Walpole’a „handel kwitł, lecz wolność upadła”. Dużo zastrzeżeń do Walpole’a miało wielu uczonych i literatów, m.in. Henry Fielding, autor Toma Jonesa i Józefa Andrewsa, który mszcząc się za tzw. Licensing Act z 1737 roku (praktycznie ustanawiający cenzurę rządową), posługiwał się w swych powieściach i artykułach szyderstwem pozornie zakamuflowanym, ale w rzeczywistości niepozostawiającym żadnych wątpliwości co do celu ataku.

Niniejszy esej ukazał się jako esej nr 12 w II tomie Essays, Moral and Political (1742). W kolejnych wydaniach, ukazujących się między 1748 a 1768 rokiem, esej ten został dołączony w formie przypisu do eseju That Politics may be reduced to Science (polski przekład eseju , Czy polityka może być nauką, ów fragment pomija). Przypis ten został usunięty w wydaniu z roku 1770. Przypisy oznaczone liczbami pochodzą od tłumacza.

Opis charakteru sir Roberta Walpole’a

Nie było jeszcze człowieka, którego czyny i charakter byłyby z większym przejęciem i bardziej otwarcie dyskutowane, niż te obecnego premiera, który, przez tak długi czas rządząc wykształconym i wolnym państwem, pośród tak potężnych przeciwników, mógłby stworzyć okazałą bibliotekę z tego, co zostało napisane za i przeciw niemu, będąc przedmiotem ponad połowy pism, którymi zarzucono kraj przez te dwadzieścia lat. Żałuję, kierując się honorem mego kraju, że żaden z opisów jego charakteru nie został sporządzony tak sprawiedliwie i bezstronnie, by potomność mogła mieć do niego zaufanie i by pokazać, że nasza wolność, przynajmniej ten jeden raz, została wykorzystana w dobrym celu. Boję się jednak, że i mnie zabraknie owej jakości sądu. Jeśli tak się stanie, będzie to tylko jedna więcej zmarnowana kartka papieru, po setkach tysięcy innych, które zaginęły i stały się bezużyteczne. Na razie wszakże schlebiam sobie przyjemną myślą, że poniższy opis zostanie przyjęty przez przyszłych historyków.

Sir Robert Walpole , premier Wielkiej Brytanii , jest człowiekiem talentu, lecz nie geniuszu; dobrze usposobionym, lecz nie cnotliwym; stałym, lecz nie wspaniałomyślnym, umiarkowanym, lecz nie sprawiedliwym [1]. Jego zalety, 
w niektórych przypadkach, są wolne od towarzystwa tych wad, które z reguły są z nimi połączone: jest wielkodusznym przyjacielem, nie będąc przy tym gorzkim wrogiem. W innych przypadkach, jego wad nie rekompensują te zalety, które są z nimi blisko związane: jego brakowi przedsiębiorczości nie towarzyszy oszczędność. Prywatny charakter tego człowieka jest lepszy niż publiczny; jego zalety liczniejsze od wad; jego szczęście większe niż sława. Mimo wielu zalet wywołał nienawiść ludności; mimo dużych zdolności nie uniknął bycia przedmiotem kpin. Uważano by, że jest bardziej godzien swej wysokiej pozycji, gdyby jej tylko nigdy nie zajmował i bardziej nadaje się, by w jakimkolwiek rządzie grać drugie, nie zaś pierwsze skrzypce. Jego rządy przyniosły więcej korzyści jego rodzinie niż społeczeństwu, były lepsze dla czasów obecnych niż dla potomności i bardziej zgubne przez złe precedensy niż przez rzeczywiste krzywdy. W czasie jego rządów handel kwitł, wolność upadła, nauka zaś popadła w ruinę. Jako człowiek – kocham go; jako uczony – nienawidzę go; jako Brytyjczyk – życzę mu upadku. I gdybym był członkiem którejkolwiek 
z izb [2], głosowałbym za usunięciem z St. James’s [3]; ale z chęcią ujrzałbym go na emeryturze w Houghton Hall [4], gdzie mógłby dożyć swoich dni w spokoju 
i beztrosce.

Przełożył TOMASZ SIECZKOWSKI

NOWA KRYTYKA 20–21 Rok 2007 ISSN 0867-647X

[1] Umiarkowany w korzystaniu z władzy, lecz niesprawiedliwy w monopolizowaniu jej.

[2] Izby Gmin lub Izby Lordów.

[3] Chodzi zapewne o budynek przy Downing Street 10, w bezpośredniej bliskości St. James’s Park. W 1732 r. Jerzy II przekazał ten budynek Walpole’owi i od tego czasu jest on oficjalną rezydencją premierów Wielkiej Brytanii.

[4] Rezydencja wybudowana przez Walpole’a w hrabstwie Norfolk we wschodniej Anglii.

Dodano dnia:18 stycznia 2013

Niedawno opublikowane